Centella asiatica (cica): het kalmerende ingrediënt uitgelegd

Cica. Je ziet het op tubes met een groen blaadje erop, op producten die “repair” of “calming” heten, en op vrijwel alles wat zich richt op mensen met een snel geïrriteerde huid. De naam is een afkorting, en wat erachter zit is een plant met een lange geschiedenis en een verrassend ingewikkelde juridische positie.

De plant

Centella asiatica is een kruipende plant die van nature groeit in vochtige gebieden in Azië. In het Nederlands wordt hij soms waternavel genoemd. De plant komt voor in traditionele geneeswijzen in onder meer India, China en Indonesië, waar hij al eeuwen wordt gebruikt.

Die geschiedenis is interessant, maar hij is geen bewijs. Dat een plant lang gebruikt is, betekent dat mensen er lang vertrouwen in hadden — niet dat het werkt zoals gedacht. Traditie is een reden om iets te onderzoeken, geen vervanging van dat onderzoek.

Wat er in zit

Het extract bevat een groep stoffen die triterpenen worden genoemd. De vier die het vaakst genoemd worden zijn asiaticoside, madecassoside, asiatinezuur en madecassinezuur. Op ingrediëntenlijsten kom je ze soms afzonderlijk tegen, bijvoorbeeld als Madecassoside, en soms als verzamelnaam: Centella Asiatica Extract.

Dat onderscheid doet ertoe. Een product met “Centella Asiatica Extract” bevat een plantextract waarvan de samenstelling kan variëren met het groeigebied, het oogstmoment en de extractiemethode. Een product met een afzonderlijk genoemd triterpeen bevat een specifieke stof in een specifieke hoeveelheid. Dat laatste is beter te standaardiseren, en daardoor ook beter te onderzoeken.

Je ziet daarnaast de term “TECA” of “madecassol” langskomen. Dat verwijst naar een gestandaardiseerd mengsel van die triterpenen, dat in sommige landen een geregistreerde medische toepassing kent — en dat is precies waar het verwarrend wordt.

De juridische spagaat

Hier zit de kern van waarom je online zulke stellige verhalen leest en op de verpakking zulke voorzichtige.

Gestandaardiseerde centella-extracten worden in verschillende landen gebruikt in producten die als geneesmiddel zijn geregistreerd, onder meer in wondverzorging. Dat is een andere categorie, met een ander toelatingstraject, andere concentraties, en toezicht dat past bij een geneesmiddel.

Een cosmeticaproduct met centella is iets anders. In de Europese Unie definieert Verordening 1223/2009 cosmetica als producten bedoeld om te reinigen, te parfumeren, het uiterlijk te wijzigen, te beschermen of in goede staat te houden. Zodra een product een therapeutische werking claimt — genezen, behandelen, een aandoening aanpakken — valt het niet meer onder die definitie en gelden de veel zwaardere eisen voor geneesmiddelen.

Het gevolg: een merk mag over een cica-crème schrijven dat hij de huid kalmeert en verzacht, maar niet dat hij ontstekingsremmend werkt. Dat laatste is een farmacologische term, en het gebruik ervan zou het product juridisch in een andere categorie duwen. Als je die term toch tegenkomt bij een cosmeticaproduct, is dat een teken dat iemand de grens overschrijdt — niet dat het product beter is.

Wat onderzocht is

Het onderzoek naar centella richt zich vooral op twee dingen: de aanmaak van collageen, en de reactie van de huid op prikkels.

Bij het eerste gaat het om laboratoriumonderzoek waarin cellen die collageen produceren werden blootgesteld aan de triterpenen. Bij het tweede gaat het om studies naar hoe de huid reageert op stoffen die irritatie uitlokken.

Twee kanttekeningen zijn hier belangrijk, en ze gelden voor bijna alle onderzoek naar cosmetische ingrediënten. Ten eerste: veel van dit werk is gedaan op gekweekte cellen of op dieren, en de stap naar een menselijk gezicht is groot. Ten tweede: de concentraties in onderzoek liggen vaak hoger dan wat in een gewone crème zit.

Wat wel breed wordt teruggevonden, is dat centella-extracten mild zijn en zelden irritatie geven. Dat klinkt minder spannend dan de claims die je online tegenkomt, maar voor iemand met een snel reagerende huid is “doet weinig verkeerd” een reële eigenschap.

Cica en de “damaged barrier”-marketing

Rond cica is een hele marketingtaal ontstaan over het herstellen van de huidbarrière. Die formulering is populair omdat hij precies op de grens balanceert: hij klinkt medisch zonder een aandoening te noemen.

Wat er feitelijk gebeurt bij een goed samengestelde kalmerende crème is meestal dit: er zitten stoffen in die water vasthouden, stoffen die verdamping remmen, en weinig tot geen prikkelende bestanddelen zoals parfum of alcohol. De huid krijgt daardoor rust. Of het triterpeen daarin de doorslaggevende factor is, of de rest van de formule, is uit de verpakking niet op te maken en uit het onderzoek vaak ook niet.

Praktisch

Wie centella overweegt, kijkt het best naar de rest van de ingrediëntenlijst. Een cica-product met veel parfum en alcohol is voor een gevoelige huid waarschijnlijk minder rustgevend dan een eenvoudige crème zonder die toevoegingen, ongeacht het groene blaadje op de verpakking.

Verder is de plaats op de ingrediëntenlijst informatief: staat centella onderaan, dan zit er weinig in. Dat hoeft geen probleem te zijn, maar het maakt het wel vreemd als de hele verpakking eromheen is opgebouwd.

En tot slot het onvermijdelijke voorbehoud: dit artikel beschrijft wat het ingrediënt is en wat erover bekend is. Het is geen aanbeveling, want er wordt hier niets getest, en wat bij een specifieke huid past valt vanaf een afstand niet te zeggen.